Kolejny cios w pamięć: Demontaż pomnika w Tomsku.

Według relacji na platformie X oraz ustaleń niezależnego rosyjskiego portalu Nowaja Gazieta Jewropa, władze Tomska (miasta w azjatyckiej części Rosji) zdemontowały dzisiaj monument znajdujący się w samym centrum miasta, na Skwerze Pamięci.

Kogo upamiętniał zniszczony obiekt?

Pomnik w Tomsku był niezwykle ważnym symbolem dla narodów tragicznie doświadczonych przez reżim stalinowski i masowe zsyłki na Syberię. Był on hołdem złożonym ofiarom represji politycznych, ze szczególnym uwzględnieniem:

• Polaków
• Litwinów
• Łotyszy
• Estończyków
• Kałmuków

Jak przebiegał demontaż?

Z relacji świadków udostępnianych w mediach społecznościowych wyłania się obraz zaplanowanej, prowadzonej pod ścisłym nadzorem służb akcji – bardzo typowej dla polityki historycznej dzisiejszej Rosji:

• Odgrodzenie terenu: Skwer Pamięci został najpierw ogrodzony, a następnie otoczony przez kordon policji.
• Rozbiórka kompozycji: Pod osłoną funkcjonariuszy przystąpiono do fizycznego usuwania kamieni i głazów, które wspólnie tworzyły konstrukcję pomnika.
• Cenzura i zakaz dokumentowania: Policja kategorycznie zakazywała przechodniom fotografowania lub nagrywania prac rozbiórkowych. Osoby, które próbowały łamać ten zakaz, były natychmiast legitymowane.

Dlaczego to miejsce było tak ważne?

Skwer Pamięci w Tomsku został otwarty w 1992 roku, niedługo po upadku Związku Radzieckiego. Inicjatywa ta wyszła wspólnie od ówczesnej, demokratyzującej się administracji miasta oraz Stowarzyszenia „Memoriał” – słynnej organizacji badającej zbrodnie stalinowskie, która w 2021 roku została zdelegalizowana przez reżim Władimira Putina, a rok później uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla. Przez ponad trzy dekady miejsce to służyło jako symboliczna przestrzeń do refleksji, zapalania zniczy i składania hołdu.

Szerszy kontekst: Dzisiejsze nagrania z portalu X to niestety kontynuacja mrocznego trendu. Polskie i bałtyckie miejsca pamięci w Rosji ucierpiały najbardziej po 2022 roku, kiedy to wybuchła pełnoskalowa wojna w Ukrainie. Przypadek z Tomska dołącza do długiej, smutnej listy usuniętych lub zdewastowanych monumentów (m.in. na cmentarzach w Lewaszowie, Miednoje, Katyniu czy w Piwowarisze), będąc formą uderzenia w historyczną tożsamość państw uznawanych dziś przez Kreml za „nieprzyjazne”.